پارامتریک دیزاین و معماری صفوی

پارامتریک دیزاین و معماری دیجیتال در توسعه و سفارشی سازی تخصصی در زمینه بتن و شیشه، باعث احیاء و بازگرداندن موضوع کلی surface articulation (ترکیب بندی و پیوستگی اجزای سطوح) در حال حاضر پس از یک قرن حذف مدرنیسم به عنوان جنبه “قانونی” طراحی، شده است.

با این احیا، ارزش مجددی به نمونه های تاریخی داده می شود که بناهای معماری اسلامی به دلیل کاربرد الگو و هندسه پیچیده وعدم استفاده از نگاره ها و شمایل تجسمی از اهمیت زیادی برخوردار هستند.

پارامتریک دیزاین

surface articulation چیست

surface articulation رویکردی در معماری (هنر) برای طراحی جزییات و اتصالات در عناصر می باشد. هر جز با کلیه کار متحد می شود و در آثار پیچیده تر هر قسمت دقیقاً تعریف شده و کاملاً مشخص است. این روش در یک ساختمان با تأکید بر قسمتهای مجزا، چگونگی قرارگیری قطعات را کنار هم به طور کلی نشان می دهد.

پارامتریک دیزاین

Ravensbourne College, London, UK, 2010

طیف گسترده ای از شرکت ها از جمله شرکت زاها حدید، هرزوگ و دمورن، ویل آرتز، آراندا / لاش و معماران دفاتر خارجی، این جنبه از طراحی را دوباره معرفی کرده اند. از جمله مهمترین و آخرین آنها  پروژه        Function of Ornament (کارایی تزیینات) از شرکت فرشید موسوی است، که بخشی از پژوهش های نظری این پروژه شامل پیوستگی اجزای سطوح می باشد.

پارامتریک دیزاین

پارامتریک دیزاین

اینستالیشنی از آراندا / لاش در MoMA نیویورک، ۲۰۰۸

 

 پارامتریک دیزاین

کتابخانه دانشگاه Cottbus از هرزوگ و دمورن، آلمان، ۲۰۰۵

 پارامتریک دیزاین

کتابخانه مدرسه فنی Eberswalde از هرزوگ و دمورن، آلمان، ۱۹۹۹

پارامتریک دیزاین در مسجد شیخ لطف الله (نمونه موردی)

آنچه در ادامه می آید قصد بررسی همه جانبه موضوع را ندارد، درعوض این متن تنها بر دو ویژگی پیوستگی اجزای سطوح یک ساختمان، یعنی مسجد شیخ لطف الله (۱۶۱۸) اصفهان تمرکز می کند. این مسجد یکی از آثار برجسته به جا مانده از سلسله صفوی می باشد.

این دو مورد قابل بحث:

سقف گنبد و سطوح قرار گرفته در کنج است، سطوحی که به واسطه آنها دایره گنبد را بر روی مربع پلان می ساختند.

هدف مهندسی معکوس تمام جزییات اتصالات سطوح در این ساختمان نیست، بلکه ثبت تعدادی از موارد جالب توجه می باشد.

 

  • سقف گنبد

الگوی سقف دارای آرایش شعاعی است که به طور متمرکز در اطراف یک هسته با الگوی متراکم قرار دارد. طبق تصویر  زیر، “غلاف” ها با دور تر شدن از هسته مرکزی، بزرگ  تر و در هماهنگی با گنبد در مقیاس نیز افزایش می یابند.

پارامتریک دیزاین

الگوی سقف

این الگو شامل سه حلقه اولیه است: A ، B و C. حلقه A به هسته مرکزی نزدیکتر است. بعد از حلقه اولیه A، حلقه B و C متناوب پخش می شوند. هر تکرار که هم مرکز با تکرار قبلی است ساختار کلی را حفظ می کند. شکل زیر الگوی رشد جزییات را در حلقه ها نمایش می دهد.

در تم گلدار تزئینات سطح سقف، وزن خط و مقیاس طراحی در هر “غلاف” ثابت نگه داشته می شود. به گونه ای که با وجود افزایش اندازه شکلها در هر تکرار، فضای بیشتری برای پر کردن وجود دارد زیرا ضخامت خط افزایش نمی یابد.

پارامتریک دیزاین

فضای اضافی که از این طریق ایجاد می شود، با توسعه بیشتر جزئیات و گسترش الگو پر می شود. همانطور که رشد یک گل ابتدا با ظاهر شدن جوانه و بلند تر شدن ساقه صورت می گیرد الگوی سقف نیز از هسته مرکزی به سمت بیرون شکوفا می شود. بسته به اینکه حرکت را به سمت داخل یا خارج بخوانید، از این نمای پارامتریک می توان برداشتهای متعددی کرد.

با شروع از حلقه نوع A، دنباله نوع B و C متمایز می شود و از آنجا از طریق تکرارهای پیاپی به یک نمونه شاعرانه و  الگوی در حال رشد و پیچیدگی می رسیم، تجلی از جهان در حال تحول.

پارامتریک دیزاین

هر نوع مباحثه علمی برای بیان مفهوم پیچیدگی (حتی به صورت ابتدایی) در به تصویر کشیدن استادانه ی خدا به عنوان منشا پیچیدگی جهان صورت می پذیرد. این تزیینات به عنوان یک مفهوم گرافیکی / مکانی از دیدگاه کیهان شناسی دینی، قابل قیاس با آنچه در کلیساهای جامع وجود دارد نیست.

  • صفحات قرار گرفته در کنج

پلان کف مسجد یک مربع است و پایه گنبد دایره ای است محاط در این مربع. تکنیکی که مورد استفاده قرار گرفته به «گوشوار» یا «فیلگوش» معروف است. در این تکنیک، وقتی دیوارهای گنبدخانه به اندازه ی کافی بالا می آمد و لازم بود گنبد شروع شود، در چهارگوشه ی فضا، تاق های کوچکی در کنج دیوارها ساخته می شد. به این ترتیب مربع به هشت ضلعی و سپس به دایره نزدیک می شد.

پارامتریک دیزاین

به عنوان نقطه آغاز بحث با توجه به هندسه ثابت این سطوح، به سراغ الگوی سطح می رویم. به جای یک الگوی سحابی که کل فضا را پر می کند (مانند قسمت مرکزی گنبد)، طراحان یک مدول پایه را تعریف کردند، که در شکل زیر نشان داده شده است.

پارامتریک دیزاین

این الگو را می توان به راحتی در قسمت پایین سطوح واقع در کنج مسجد مشاهده کرد. در اینجا مشاهده می شود که این الگو تا سه ردیف (قبل از تبدیل سطح به منحنی) وجود دارد.

پارامتریک دیزاین

اینجا نقطه جالب ماجراست. شکل زیر مقایسه ای از این الگو و اتفاقی که در حقیقت می افتد(چپ) و در حالت دیگر (راست) اعمال بدون تغییر آن را نشان می دهد.

پارامتریک دیزاین

 مقایسه الگو

در واقع در تصویر بالا سمت چپ (نقشه ازبیلت) از پایین به بالا و با تمرکز بر روی تقاطع سطوح: ابتدا نیم صلیب، سپس دو صلیب ۴ گوش و با شروع انحنای سطوح، یک شکل ۳ گوش، سپس یک “ستاره” ۵ گوش و در بالا یک “تاج” ۵ گوش را می بینیم.

شکل سمت راست نیز الگوی ثابت را هنگام تغییر انحنای سطوح شبیه سازی می کند. دراینجا نیز در محل تقاطع و از پایین به بالا مدول یکسان است تا انحنای سطوح شروع شود. جایی که ما یک شکل ۳ گوش، مشابه نمونه تصویر چپ را مشاهده می کنیم، ولی به جای شکل ۵ گوش کامل در تصویر سمت چپ اینجا یک فرم ۶ گوش آشفته و بالاتر از آن یک شکل نامنظم آشفته دیگر به جای تاج ۵ گوش وجود دارد.

پارامتریک دیزاین و بررسی الگوی مدولار از نمایی دیگر

حال برای بررسی بیشتر، نمای عمود بر یکی از سطوحی که در کنج پلان با هم تقاطع دارند را انتخاب کرده و بخشی از الگوی مدولار را جدا می کنیم.

پارامتریک دیزاین

در این شکل به وضوح تغییرات مشاهده می شود.

پارامتریک دیزاین

اگر محورهای قرمز از پایین به بالا را دنبال کنیم و اشکال را با توجه به مشخصات الگوی اصلی مقایسه نماییم، به این نتیجه می رسیم که تغییر شکل های موضعی در مدول فرعی الگو با کنترل دقیق انجام گرفته و فرم های منسجمی که مد نظر بوده در امتداد تقاطع سطوح (دارای انحنا) به دست آمده است.

پارامتریک دیزاین

 

تغییرات الگو در قسمتهای مختلف

مشاهده می شود که قسمتهایی در داخل مدول ها جا به جا شده اند، برخی کشیده شده و کج می شوند، قسمتهای افقی شیب دار می شوند. البته برخی از ویژگی ها کاملاً مورد بازنگری قرار می گیرند. مهمتر اینکه، بیشتر این تغییرات در قسمت تیره تر الگوی زمینه رخ می دهند. ویژگی ها و نسبت های مدولهای روشن تر الگو تا حد ممکن نزدیک به مدل اولیه اصلی نگه داشته می شوند.

لازم به ذکر است که تمام تغییرات دقیق الگو روی سطوح منحنی متشکل از قطعات بریده شده کاشی، بدون استفاده از کامپیوتر مشخص شده اند. پس صحیح و خطای مکرر تنها راهی است که به ذهن می رسد.

عمق بررسی های طراحی و مدت زمانی که برای بهبود این گوشه نسبتاً کوچک از یک ساختمان کوچک صرف شده است، موضوعی است که هضم آن در معماری معاصر دشوار است.

 پارامتریک دیزاین از منظر هدف طرح

هر دو ویژگی های طراحی مورد بحث در بالا، در معماری تحت عنوان “تزئینات و دکوراسیون داخلی” قرار می گیرند. از نظر فنی نیز این مسجد در مقایسه با یک ساختمان و معماری مدرن، بنایی بیش از یک توده آجر با نمای کاشی است.

پارامتریک دیزاین

این بنا بدون هیچ گونه سیستم، عملکرد و تقابل فعال، مونتاژ پیشرفته و اتصالات تکتونیکی طی پانزده سال ساخت و ساز، صرفاً بر روی یک جنبه از ساختمان متمرکز بوده است: زیبایی شناسی فضا. با وجود این که تقریباً یک قرن است که تزییات ظاهری سطوح از نظر معماری فاقد ارزش تلقی می شود.

زیبایی شناسی فضا به عنوان عامل مهم در طراحی

مشابه زمانی که ما در حال حاضر در جهت هماهنگی سیستم ها و عملکرد ساختمان صرف می کنیم، سازندگان این مسجد صرف بیان الگوهای سطوح آن می کردند. کاری که الگوها در این بنا می کنند یادآوری عمق تفکری است که تزیینات را به عنوان مسیری در جهت بهبود ساختمان می بیند.

اگر قصد داریم پیوستگی اجزای سطوح surface articulation را به عنوان ابزاری برای طراحی دوباره مطرح کنیم، باید در فرایند طراحی نیز جایی برای آن باز کنیم تا این مساله جدی گرفته شود. نه اینکه این تزیینات را به صورت وصله و پینه بعدا به بنا اضافه کنیم.

پارامتریک دیزاین

با توجه به هر دو مثال فوق در بیان الگو، نباید این سؤال مطرح شود که آیا ما امروز قادر به تولید الگوهایی به این پختگی هستیم؟ طبیعتا با ابزارهای فعلی، بهتر و فراتر از این را میتوانیم بسازیم. بلکه سوال مهمی که پیش می آید این است که آیا ما امروز قادریم فرآیند پالایش طراحی از منظر زیبایی شناسی که تاکنون انجام شده است را در خلا تفکر و هدف خاص صرفا با ابزارهای پیشرفته جلو ببریم؟

دوام و ماندگاری به عنوان هدف طرح

این تغییرات موشکافانه الگوهای موجود در این مسجد، میزان توجه لازم به دوام و ماندگاری آنها را به عنوان یک هدف طراحی بسیار خاص نشان می دهد، که این مساله امروزه به پشتوانه طراحی پارامتریک صورت می گیرد.

رابطه بین انحنای سطح و تغییرات ایجاد شده در پاسخ به آن، با تغییر الگویی که در سطوح سه بعدی معماری پارامتریک مشاهده می کنیم متفاوت است. مانند تصاویر زیر که به عنوان نمونه ای از تغییر الگوی سطح در پاسخ به فرم توسط پاتریک شوماخر منتشر شده است.

پارامتریک دیزاین

پارامتریک دیزاین

تغییرشکل قانونمند در جزییات رویکرد پارامتریک دیزاین

در مبحث پارامتریک دیزاین مانند این پروژه، تغییرشکل و اعوجاج از شیب تغییرات قانونمندی پیروی می کند، به عنوان مثال نسبت و مقیاس مدول الگوی تغییر شکل یافته در پاسخ به انحنای سطح اصلی صورت می گیرد. در واقع دگرگونی ها به طور کلی وبه طور به هم پیوسته اتفاق می افتد. یعنی هر مدول الگو از همسایه خود فقط کمی متفاوت است و نکته مهمتر این است که، تغییرات طبق قوانین صریح و مشخص از قبل تعریف شده است.

در مورد سطوح کنج مسجد شیخ لطف الله، باید اشاره کرد که رابطه بین تغییرات مدول الگو و سطح اصلی میزبان به صورت رندوم و مجزا سفارشی سازی شده است. به این دلیل رندوم است چون هیچ راهی وجود ندارد که تغییرات الگو را مستقیماً به یک ویژگی متغیر سطح میزبان وابسته نمود. همچنین بطور جداگانه سفارشی می شود که تغییرات وارد شده فقط در این سطوح صورت بگیرد.

گرسهاپر یک ابزار مهم

در روش پارامتریک دیزاین به جز کد نویسی در افزونه گرسهاپر، هیچ راهی برای ارتباط مستقیم تغییرات مورد نیاز مدول های فرعی با انحنای سطح میزبان به ذهن نمی رسد. یعنی در صورت تغییر انحنای سطوح، تغییر در میزان دگرگونی مدول ها برای حفظ هدف طرح ضروری است.

پارامتریک دیزاین

درسی که می توان از پیوستگی اجزای سطوح در این مسجد بیاموزیم، یادآوری شفافیت هدف طراحی است که ما را به مبارزه برای رسیدن به محصولی فراتر از ابزارهای فعلی سوق می دهد. اینکه ابزار صرفا قدرت طراحی نیست.

منبع:

https://archinect.com/features/article/29553480/safavid-surfaces-and-parametricism

مقالات مرتبط:

http://clickhouse.ir/2020/04/02/%d9%be%d8%a7%d8%b1%d8%a7%d9%85%d8%aa%d8%b1%db%8c%da%a9-%d8%b3%d8%a7%d8%b2%db%8c-%db%8c%da%a9-%d9%be%d8%a7%d9%88%db%8c%d9%88%d9%86-%d8%a8%d8%a7-%d9%81%d8%b1%d9%85-%d8%a7%d8%b1%da%af%d8%a7%d9%86%db%8c/

پارامتریک سازی یک پاویون با فرم ارگانیک برای ساخت با متریال GRP

 

مبلمان پارامتریک با اتصالات مفصلی

 

ترجمه:کاملیا کلانتری

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

Fill out this field
Fill out this field
لطفاً یک نشانی ایمیل معتبر بنویسید.

فهرست